Κεντρο Κοινωνικων Ερευνων RUBSI

Τα Κοινωνικά Προβλήματα της Τρίτης Ηλικίας στην Κύπρο

Η έρευνα για τα Κοινωνικά Προβλήματα της Τρίτης Ηλικίας στην Κύπρο άρχισε τον Ιανουάριο του 2007 και τελείωσε τον Νοέμβριο του 2009

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το (α) Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας και (β) το RUBSI, το οποίο ήταν και Ανάδοχος Φορέας

Συντελεστές

Ανάδοχος Φορέας: RUBSI (Research Unit for Social and Behaviour Unit)

Χρηματοδότηση: Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ Κωνσταντίνος Φελλάς, Κοινωνιολόγος, Ειδικός σε θέματα Δημόσιας Υγείας, Διευθυντής RUBSI

Συντονιστής:  Χριστίνα Λοΐζου, Κοινωνιολόγος -  Ερευνήτρια, Μέλος του Δ.Σ. του RUBSI, εκπρόσωπος της Κύπρου στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Thematic Network for Adapted Physical Activity for the Elderly

Τελικοί Χρήστες

Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας

Ένωση Δήμων Κύπρου

Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού

Συνεργάτες

RUBSI: Κώστας Κωνσταντίνου, Κοινωνιολόγος - Ερευνητής, Υποψήφιος για Διδακτορικό στην Κοινωνική Ανθρωπολογία της Υγείας, Γραμματέας Δ.Σ. RUBSI

Παγκύπρια Ομοσπονδία Συμβουλίων Ευημερίας Ηλικιωμένων (ΠΟΣΕΗ): Δρ Ανδρούλα Καζαμία – Πασχαλίδου, Ανώτερη Λέκτορας Παιδαγωγικών, Μέλος Δ.Σ. ΠΟΣΕΗ, εκπρόσωπος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα AGE

City University U.K.: Dr Richard Donovan Wiggins, Καθηγητής Κοινωνικής Στατιστικής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου City, με μεγάλη πείρα στις έρευνες για την Τρίτη Ηλικία

Κύριοι στόχοι της έρευνας:

  1. Η διερεύνηση του βαθμού εξάρτησης των ηλικιωμένων είτε από τις οικογένειες τους, είτε από κρατικές υπηρεσίες, τόσο όσον αφορά την φροντίδα τους, όσο και την κοινωνικο-οικονομική τους κατάσταση
  2. Η διερεύνηση του βαθμού στον οποίο η απόσυρση – εάν υπάρχει – από την ενεργό δράση, έχει οδηγήσει τα άτομα αυτά σε κοινωνικό αποκλεισμό
  3. Η διερεύνηση της επίδρασης των διαφόρων αλλαγών τις οποίες υφίστανται λόγω γήρανσης, στην ποιότητα ζωής
  4. Με βάση τα δεδομένα που θα προκύψουν, η υποβολή εκ μέρους της ερευνητικής ομάδας, εισηγήσεων προς την εκπόνηση ή/και εφαρμογή πολιτικής που να στοχεύει στην κοινωνική επανένταξη των ατόμων τρίτης ηλικίας

Καινοτομία και Πρωτοτυπία Έργου

Μέχρι τη διεξαγωγή της έρευνας αυτής δεν είχε γίνει στην Κύπρο έρευνα που να αφορά τα κοινωνικά προβλήματα των ηλικιωμένων ατόμων. Οι πληροφορίες που αφορούν τα ηλικιωμένα άτομα πηγάζουν κυρίως από την καταγραφή πληθυσμού που έγινε το 2001. Παρόλο που υπάρχουν στατιστικά στοιχεία που να αφορούν ως ένα βαθμό τις πληθυσμιακές στάσεις και το επίπεδο φτώχειας των ατόμων ηλικίας άνω των 65, εντούτοις δεν υπάρχουν στοιχεία που να αφορούν τα κοινωνικά προβλήματα των ηλικιωμένων στην Κύπρο, τα οποία να καταδεικνύουν τον βαθμό κοινωνικού αποκλεισμού, όχι μόνο μέσα από την οικονομική τους κατάσταση, αλλά και μέσα από άλλες παραμέτρους.

Πέραν από αυτές τις στατιστικές, υπάρχουν θέματα στην κοινωνιολογία που χρήζουν εξέτασης και ανάλυσης όπως σε ποιο βαθμό η συνταξιοδότηση επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων ή αποτελεί πρόβλημα για το άτομο σε μια κοινωνία και κουλτούρα όπου η απασχόληση και η εργασία αποτελούν αξίες σε αντίθεση με την «αδράνεια» και τον ελεύθερο χρόνο; Ποια είναι η επίδραση της συνταξιοδότησης στα άτομα τρίτης ηλικίας; Σε ποιο βαθμό τους προκαλεί άγχος και στρες; Σε ποιο βαθμό επηρεάζει τις σχέσεις τους με την οικογένεια τους; Ή μήπως αντίθετα η συνταξιοδότηση δίνει την ευκαιρία στα άτομα να κάνουν όλα όσα εκείνα θα ήθελαν να κάμουν αλλά δεν μπορούσαν στο παρελθόν λόγω έλλειψης ελεύθερου χρόνου; 

Όλες αυτές οι παράμετροι  μελετήθηκαν και καθορίστηκαν για πρώτη φορά, με σκοπό να διαφανεί η αυτο-εικόνα που έχουν οι ηλικιωμένοι στην Κύπρο, σε ποιο βαθμό αισθάνονται ότι έχει αλλάξει η ζωή τους και σε ποιο βαθμό νιώθουν είτε κοινωνική απομόνωση, είτε νιώθουν ότι στιγματίζονται από τη νοοτροπία της κουλτούρας της Κυπριακής κοινωνίας. Παράλληλα η έρευνα έχει καταδείξει ότι υπάρχουν άτομα που έχουν καλύτερη κοινωνική ζωή ή ποιότητα ζωής γενικά και κυρίως αυτό αφορά τα άτομα που συνεχίζουν να έχουν ενεργή δράση, είτε συνεχίζοντας την επαγγελματικής τους απασχόληση, είτε με ενασχόληση με άλλες δραστηριότητες, όπως π.χ. ο εθελοντισμός. Όλες αυτές οι παράμετροι καθιστούν αυτή την έρευνα πρωτογενή για τα κυπριακά δεδομένα.

Μεθοδολογία

Η έρευνα ήταν κατά βάση ποιοτική, με παράλληλη συλλογή ποσοτικών στοιχείων, έτσι ώστε να έχει γίνει καλύτερη κατανόηση των προβλημάτων της τρίτης ηλικίας. Η μεθοδολογία εστιάστηκε κατά κύριο λόγο στην διενέργεια 100 ανοικτών συνεντεύξεων με ηλικιωμένα άτομα που ανήκουν στις ακόλουθες κατηγορίες:

  1. Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και αυτοεξυπηρετούνται,
  2. Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους ή με τα παιδιά τους και φροντίζονται από τα παιδιά τους ή άλλους συγγενείς,
  3. Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και φροντίζονται από αλλοδαπή ή άλλη οικιακή βοηθό / φροντίστρια,
  4.  Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και τυγχάνουν φροντίδας από τις κατ΄ οίκον υπηρεσίες φροντίδα ηλικιωμένων,
  5. Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και επισκέπτονται τα ημερήσια κέντρα φροντίδας
  6. Άτομα που διαμένουν σε κρατικές στέγες ηλικιωμένων και
  7. Άτομα που διαμένουν σε ιδιωτικές στέγες ηλικιωμένων.

Για την επιλογή του δείγματος χρησιμοποποιήθηκαν διάφορες μέθοδοι, όπως η μέθοδος της χιονοστιβάδας (snowball) όπου ένα άτομο συστήνει άλλο άτομο, αλλά κυρίως θα χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος του διαθέσιμου δείγματος (availability sample), το οποίο εξασφαλίστηκε από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, την ΠΟΣΕΗ και την Ένωση Δήμων Κύπρου.

Μέσα από τις ανοικτές συνεντεύξεις εξετάστηκαν τα ακόλουθα:

  • Βιοστατιστικά στοιχεία,
  • Είδος διαμονής σύμφωνα με τις κατηγορίες που καθορίζονται στην  επιλογή δείγματος,
  • Βαθμός αυτοεξυπηρέτησης / εξάρτησης,
  • Βαθμός βιολογικής γήρανσης (ασθένειες, επιπλοκές υγείας κλπ.),
  • Βαθμός διατήρησης δραστηριότητας (επαγγελματικής, φυσικής, κοινωνικής, οικονομικής, πνευματικής κλπ.),
  • Επίδραση της διαφοροποίησης λόγω ηλικίας στις σχέσεις τους με το άλλες ομάδες ανθρώπων ή γενικότερα με κοινωνικό σύνολο (θα χρησιμεύσουν αργότερα για την ανάλυση μοντέλων κοινωνικών διχτύων)
  • Προβλήματα που προκύπτουν λόγω γήρατος (εξάρτηση, δυσκινησία, κατάθλιψη, αισθήματα μοναξιάς, απομόνωση, διαφοροποίηση σεξουαλικής δραστηριότητας, διατροφή άσκηση κλπ.),
  • Βαθμός ικανοποίησης ή έλλειψη ικανοποίησης από τις υπηρεσίες και την φροντίδα που τους παρέχονται,
  • Βαθμός ικανοποίησης από τη ζωή τους (από τις δραστηριότητες τους, από τα παιδιά και τα εγγόνια τους, από την οικονομική τους κατάσταση, από το κοινωνικό τους περιβάλλον),
  • Πώς θεωρούν ότι αντιμετωπίζονται από το κοινωνικό περιβάλλον,
  • Πώς περνούν τον ελεύθερο τους χρόνο,
  • Πώς κρίνουν τη ζωή τους σε σχέση με το παρελθόν

Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σε ειδική εκδήλωση που έγινε στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας στις 2 Οκτωβρίου 2009 με ην ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας για τους Ηλικιωμένους, στην παρουσία της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κυρίας Σωτηρούλας Χαραλάμπους.

Εργα

Οικογένειες και Έφηβοι κατά του Καπνίσματος - Πρόγραμμα του CII6 Δεκ. 2012
Strengthening Engagement in Public Health Research16 Δεκ. 2010
ΠΑΝΤΟΥ - EVERYWHERE9 Μαρ. 2010
AURORA: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ HPV8 Μαρ. 2010
PROMOVAX Προώθηση των Εμβολιασμών ανάμεσα στον Πληθυσμό των Μεταναστών στην Ευρώπη8 Μαρ. 2010
Μελέτη για τον καθορισμό και την ετοιμασία της Εθνικής Στρατηγικής για την Ηλεκτρονική Ενσωμάτωση στην Κύπρο8 Ιαν. 2010
Έρευνα : “Γνώσεις, στάσεις και αντιλήψεις μεταναστών και αλλοδαπών από τρίτες χώρες για το ΗΙV/AIDS και τη σεξουαλική συμπεριφορά7 Ιαν. 2010
Έρευνα στα πλαίσια της διακρατικής συμφωνίας Κύπρου - Αιγύπτου με θέμα τις αντιλήψεις και πρακτικές των γυναικών10 Οκτ. 2009
Έρευνα χρηματοδότησης ΙΠΕ με θέμα "Ο Καρκίνος στην Κύπρο και η Ψυχοκοινωνική του Διάσταση"10 Οκτ. 2009
Επιμορφωτική Καμπάνια/Διαφώτηση γύρω από το HIV/AIDS1 Οκτ. 2008
Τα Κοινωνικά Προβλήματα της Τρίτης Ηλικίας στην Κύπρο1 Οκτ. 2008
Οι Ψυχολογικές και Κοινωνικές Ανάγκες των Ατόμων με HIV/AIDS1 Οκτ. 2008
Η Ψυχοκοινωνική Διάσταση του Σακχαρώδη Διαβήτη1 Οκτ. 2008