Η Ψυχοκοινωνική Διάσταση του Σακχαρώδη Διαβήτη
Η έρευνα για τη Ψυχοκοινωνική Διάσταση του Σακχαρώδη Διαβήτη διενεργήθηκε απο τον Σεπτέμβρη του 2005 - Σεπτέμβριο 2007
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το (α) Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας και (β) το Intercollege, το οποίο είναι και Ανάδοχος Φορέας
Συντελεστές
Χρηματοδότηση: (α) Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας (β), Intercollege
Ανάδοχος Φορέας: Intercollege
Τελικοί Χρήστες
Υπουργείο Υγείας
Παγκύπριος Διαβητικός Σύνδεσμος
Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας
Επιστημονικός Υπεύθυνος
Δρ Κωνσταντίνος Φελλάς, Κοινωνιολόγος, Ειδικός σε θέματα της Κοινωνιολογίας της Δημόσιας Υγείας, Αναπληρωτής Καθηγητής Intercollege, Διευθυντής Ερευνητικής Μονάδας «Κοινωνικών Αλλαγών»
Συντονιστής
Δρ Νίκος Περιστιάνης, Κοινωνιολόγος, Εκτελεστικός Διευθυντής Intercollege
Συνεργάτες
Intercollege: Δρ Μαρία Καρεκλά, Κλινική Ψυχολόγος, Επίκουρος. Καθηγήτρια, Intercollege
Σύνδεσμος Κοινωνιολόγων Κύπρου:
Κώστας Κωνσταντίνου, Κοινωνιολόγος - Ερευνητής, Υποψήφιος για Διδακτορικό στην Κοινωνική Ανθρωπολογία της Υγείας
Χριστίνα Λοΐζου, Κοινωνιολόγος – Ερευνήτρια, κύριοι τομείς ενασχόλησης η υγεία και ο αθλητισμός
Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος: Δρ Δώρος Γ. Λοΐζου, Ιατρός, Παθολόγος – Διαβητολόγος, Επιστημονικός Υπεύθυνος της πρώτης Επιδημιολογικής Έρευνας που έγινε στην Κύπρο για τον Σακχαρώδη Διαβήτη
Διαβητολογικό Κέντρο Πολυκλινικής Αθηνών: Δρ Μαρία Μπενρουμπή, Αν Διευθύντρια Ε.Σ.Υ., υπεύθυνη για την εκπαίδευση διαβητικών νοσηλευτικών ομάδων
Οι κύριοι στόχοι της έρευνας ήταν οι ακόλουθοι:
Διερεύνηση του βαθμού στον οποίο τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη αντιμετωπίζουν προβλήματα σε σχέση με το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον
Διερεύνηση του βαθμού στον οποίο τα ίδια τα άτομα νιώθουν ότι έχουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα και σε ποιο βαθμό νιώθουν ότι αποτελούν ομάδα κοινωνικού αποκλεισμού
Διερεύνηση του βαθμού στον οποίο επηρεάζονται τα άτομα του οικογενειακού τους περιβάλλοντος
Διερεύνηση της επίπτωσης της απουσίας ψυχοκοινωνικής στήριξης, τόσο προς τα ίδια τα διαβητικά άτομα, όσο και το στενό οικογενειακό τους περιβάλλον
Καινοτομία και Πρωτοτυπία Έργου
Η μελέτη αυτή ήταν η πρώτη στο είδος της που έγινε στην Κύπρο. Η Επιδημιολογική Έρευνα για τη «Διαπίστωση της Συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη, της Υπέρτασης και των Δυσλιπιδαιμιών στον Γενικό Πληθυσμό της Ελεύθερης Κύπρου (Δρ Λοΐζου Θ. και συνεργάτες, 2003-2005 Χρηματοδότηση από ΙΠΕ )» που προηγήθηκε από ομάδα ιατρών και η οποία κατέδειξε το μέγεθος του προβλήματος όσον αφορά τα ποσοστά στον κυπριακό πληθυσμό, έδωσαν έναυσμα για περαιτέρω μελέτη του θέματος, έτσι ώστε να δοθεί η ευκαιρία στις αρμόδιες υπηρεσίες να αναπτύξουν πιο ολοκληρωμένα προγράμματα που αφορούν το θέμα του Σακχαρώδη Διαβήτη.
Η ψυχοκοινωνική διάσταση του Σακχαρώδη Διαβήτη και οι διάφορες φάσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν οι ασθενείς δεν έχουν μελετηθεί προηγουμένως στην Κύπρο. Επομένως τα αποτελέσματα να καταδεικνύουν κατά πόσον η ομάδα αυτή τον ασθενών είναι κοινωνικά μη αποδεκτή (διαφορετική) και κυρίως κατά πόσον οι ίδιοι οι ασθενείς νιώθουν ότι βρίσκονται σε ομάδα κοινωνικού αποκλεισμού. Οι παράγοντες αυτοί δυνατόν να συντείνουν στην επιτυχημένη ή αποτυχημένη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
Η μεθοδολογία της έρευνας που είναι αυτή των συνεντεύξεων βάθους, περιλαμβάνει, εκτός από συνεντεύξεις με τους ίδιους τους ασθενείς, συνεντεύξεις και με μέλη των οικογενειών τους, πράγμα που δεν έχει επαναληφθεί προηγουμένως στην Κύπρο, ούτε και στον ευρύτερο Ελλαδικό χώρο. Έτσι η καινοτομία και πρωτοτυπία έγκειται κυρίως στην μελέτη αυτού καθαυτού του δείγματος.Παράλληλα δεν υπάρχει κανένα άλλο εργαλείο στα χέρια των εμπλεκομένων με το θέμα του Σακχαρώδη Διαβήτη, που να βοηθά στον εντοπισμό των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων, έτσι που να δίνει ενδείξεις όσον αφορά τα προγράμματα που θα πρέπει να αναπτυχθούν για την βοήθεια των ασθενών και των οικογενειών τους, με απώτερο στόχο την σωστή συνεργασία με τους θεράποντες ιατρούς για την αντιμετώπιση της ασθένειας και των επιπλοκών της, που επιτυγχάνεται με την όσο το δυνατό καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
Η εφαρμογή προγραμμάτων στήριξης θα βοηθήσει με αυτό τον τρόπο στην ομαλή περίληψη/ ένταξη των ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη στην κοινωνία, αφού θα συντείνει στον περιορισμό και ελαχιστοποίηση των παραγόντων εκείνων που καθιστούν τους διαβητικούς σαν ομάδα κοινωνικού αποκλεισμού.
Μεθοδολογία
Ποιοτική προσέγγιση μέσα από 40 συνεντεύξεις με άτομα με διαβήτη και 40 συνεντεύξεις με άτομα του οικογενειακού τους περιβάλλοντος. Οι συνεντεύξεις ήταν ανοικτές και στηρίχθηκαν σε ημι-δομημένα ερωτηματολόγια.
Πιο συγκεκριμένα, έχουν διενεργηθεί :
20 συνεντεύξεις με διαβητικά παιδιά Διαβήτη Τύπου 1 (10 ηλικίας 6-11 και 10 ηλικίας 12-18) και με ένα από τους δύο γονείς τους (20 συνεντεύξεις ) και
20 συνεντεύξεις με διαβητικούς ενήλικες Διαβήτη Τύπου 2 (τόσο με άτομα που παίρνουν φάρμακα, όσο και ινσουλινοθεραπευόμενους), και με τον/την σύζυγο τους (20 συνεντεύξεις )
Παράλληλα έχουν διενεργηθεί ομάδες εστίασης, που κάλυψαν 2 ομάδες πληθυσμού στις οποίες έχουν γίνει συνεντεύξεις
Οι προσωπικές συνεντεύξεις περιστράφηκαν γύρω από τους πιο κάτω άξονες:
Πρώτη αντίδραση στη διάγνωση
Παρούσα στάση έναντι στον διαβήτη
Βαθμός αποδοχής της ασθένειας
Δυσκολίες που αντιμετωπίζονται στην καθημερινή ζωή
Στάση απέναντι στην φαρμακευτική αγωγή και στην χορήγηση ινσουλίνης
Δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με τη θεραπεία τους
Βαθμός ικανοποίησης από τη θεραπεία τους
Βαθμός ικανοποίησης από τη ιατρική ομάδα που τους φροντίζει
Βαθμός πειθαρχίας στις οδηγίες του γιατρού
Στάση έναντι στη δίαιτα
Βαθμός στον οποίο το άτομο έχει αλλάξει χαρακτήρα και συνήθειες λόγω του διαβήτη
Στην περίπτωση των ενηλίκων εξετάζεται ο βαθμός στον οποίο επηρεάζεται η συζυγική σχέση (θετικά ή αρνητικά)
Στην περίπτωση των ανηλίκων εξετάζεται ο βαθμός στον οποίο οι γονείς αισθάνονται υπερπροστατευτικά έναντι των παιδιών τους και κατά πόσο υπάρχει διαφορετική στάση σε σύγκριση με τα άλλα τους παιδιά
Εξέταση παραμέτρων οι οποίες ενδεχομένως να επηρεάζουν τα άτομα με αποτέλεσμα να έχουν συναισθήματα κοινωνικού αποκλεισμού. Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να είναι η απλή καθημερινή ανάγκη της ένεσης ινσουλίνης, η αναγκαστική συχνή εξάρτηση από γιατρούς, νοσηλευτικό προσωπικό, φαρμακευτική αγωγή, καθώς και η έλλειψη πρόσβασης στην απαραίτητη πληροφόρηση που αφορά την ασθένεια
Συλλογή Δείγματος
Για το δείγμα των παιδιών έχει ζητηθεί η παραχώρηση ονομάτων από το ειδικό τμήμα των νοσοκομείων ανά το παγκύπριο. Τα άτομα προσεγγίστηκαν από την ιατρική ομάδα που τους παρακολουθεί και παραχώρησαν συνέντευξη μετά από γραπτή συγκατάθεση των γονέων
Όσο αφορά το δείγμα των ενηλίκων διαβητικών, έχει γίνει τυχαία σωματοποιημένη δειγματοληψία από κατάλογο διαβητικών ατόμων τα οποία προέκυψαν από την έρευνα που έγινε για την «Διερεύνηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη, της Υπέρτασης και των Δυσλιπιδαιμιών στον ενήλικα πληθυσμό της Ελεύθερης Κύπρου» (Λοΐζου Θ. και συνεργάτες, 2003-2005). Τα άτομα προσεγγίστηκαν από τους γιατρούς που έλαβαν μέρος στην έρευνα και έλαβαν μέρος, αφού έδωσαν τη γραπτή συγκατάθεση τους, τόσο τα ίδια, όσο και οι σύζυγοι τους.
Για σκοπούς κάλυψης όσο το δυνατόν πιο ευρέως δείγματος, χρησιμοποιήθηκε επίσης η μέθοδος του διαθέσιμου δείγματος, το οποίο παραχωρήθηκε από θεράποντες ιατρούς, ειδικούς διαβητολόγους, κατόπιν συνεννόησης και συγκατάθεσης από ασθενείς τους. Επίσης ονόματα διαβητικών παραχωρήθηκαν από τον Παγκύπριο Διαβητικό Σύνδεσμο.
Σε όλες τις περιπτώσεις τηρείται πλήρης εχεμύθεια και σεβασμός των προσωπικών δεδομένων του κάθε ατόμου που έλαβε μέρος στην έρευνα.
Ανάλυση Αποτελεσμάτων
Αρχικά τα αποτελέσματα αναλύθηκαν τόσο με λογισμικό SPSS, όσο και με ποιοτική ανάλυση, η οποία επέτρεψε την κωδικοποίηση των απαντήσεων και την ανάδειξη των διαφόρων προβλημάτω που αντιμετωπίζουν τα άτομα του δείγματος σε σχέση με τις παραμέτρους που περιγράφονται πιο πάνω.
Μετά την ανάλυση των αποτελεσμάτων, έγινε επεξεργασία τους με τη Στατιστική Μέθοδο της Πολυδιάστατης Σταδιακής Ανάλυσης (Multidimensional Scaling Analysis), η οποία θα κατέδειξε τις κυριότερες τάσεις που επικρατούν όσον αφορά τις αντιλήψεις και στάσεις των ερωτηθέντων.
Τα αποτελέσματα της έρευνας ανακοινώθηκαν σε διάσκεψη τύπου που έγινε στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας στις 6 Νοεμβρίου 2007