Οι Ψυχολογικές και Κοινωνικές Ανάγκες των Ατόμων με HIV/AIDS
Η έρευνα για τις Ψυχολογικές και Κοινωνικές Ανάγκες των Ατόμων με HIV/AIDS άρχισε το Δεκέμβρη του 2005 και ήταν διάρκειας 22 μηνών.
Συντελεστές
Χρηματοδότηση
- Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας
- Intercollege
Ανάδοχος Φορέας
- Intercollege
Τελικοί Χρήστες
- Γρηγόριος Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας, Υπουργείο Υγείας
Επιστημονικός Υπεύθυνος
- Δρ Κωνσταντίνος Φελλάς, Κοινωνιολόγος, Ειδικός σε θέματα της Κοινωνιολογίας της Δημόσιας Υγείας, Αναπληρωτής Καθηγητής Intercollege, Διευθυντής Ερευνητικής Μονάδας για Κοινωνικά Θέματα και Θέματα Συμπεριφοράς (RUBSI).
Συντονιστής
- Κώστας Σ. Κωνσταντίνου, Κοινωνιολόγος/Ανθρωπολόγος Intercollege, Γραμματέας Ερευνητικής Μονάδας για Κοινωνικά Θέματα και Θέματα Συμπεριφοράς (RUBSI), Υποψήφιος Διδάκτωρ στην Κοινωνική Ανθρωπολογία της Υγείας, Πανεπιστήμιο Bristol, Μεγάλη Βρετανία.
Συνεργάτες
Πανεπιστήμιο Κύπρου
- Δρ. Λεόντιος Κωστρίκης, Τμήμα Βιολογικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Συνεργάτης εξωτερικού
- Professor Anthony Peter Macmillan Coxon, University of Edinburgh.
Κύριοι στόχοι της έρευνας:
- Η μελέτη και κατανόηση του υφιστάμενου συστήματος ορισμού και ικανοποίησης των αναγκών των ατόμων με HIV/AIDS, και τις υπηρεσίες κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης που παρέχονται στα άτομα αυτά.
- Η εις βάθος εξέταση των ψυχο-κοινωνικών αναγκών των ατόμων με HIV/AIDS από την πλευρά των ίδιων των ατόμων αυτών.
- Η εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας από το Γρηγόριο Κλινική με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ατόμων με HIV/AIDS. Επίσης, η εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας για βελτίωση των συμβουλευτικών πρακτικών της Γρηγόριου Κλινικής.
- Η κοινωνική επανένταξη των ατόμων με HIV/AIDS και η μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού.
- Η συμπλήρωση της κλινικής μελέτης για το HIV που διεξάγεται από το Πανεπιστήμιο Κύπρου και τη Γρηγόριο Κλινική, μελετώντας τα ίδια άτομα θέτοντας τα θεμέλια για διεξαγωγή περαιτέρω ερευνών.
Καινοτομία και Πρωτοτυπία Έργου
Η μελέτη αυτή αποτελεί την πρώτη εις βάθος κοινωνιολογική επιστημονική μελέτη και αξιολόγηση των αναγκών των ατόμων με HIV/AIDS στην Κύπρο.
Σκοπός του έργου ήταν να συμπληρώσει την κλινική μελέτη που διεξάγεται από το Πανεπιστήμιο Κύπρου και τη Γρηγόριο Κλινική μελετώντας τα ίδια ακριβώς άτομα. Η έρευνα των δύο αυτών φορέων μελετά την κατανομή των υποτύπων του HIV-1 σε διαγνωσθέντες ασθενείς με σκοπό τη μελλοντική επιλογή εμβολίων για σκοπούς πρόληψης και αντιμετώπισης του ιού.
Έτσι η Γρηγόριος Κλινική ως το μοναδικό κέντρο παρακολούθησης ατόμων με HIV/AIDS στην Κύπρο, και με την διεκπεραίωση της έρευνας, έχει στη διάθεση της μια ολοκληρωμένη άποψη για τη βιολογική/κλινική, ψυχολογική και κοινωνική πτυχή του HIV/AIDS κάτι που θα βοηθήσει πολύ στις συμβουλευτικές του υπηρεσίες για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ατόμων με HIV/AIDS αλλά και τους τρόπους πρόληψης.
Η νέα γνώση που έχει παραχθεί αποτελεί εργαλείο σύγκρισης με άλλες έρευνες του εξωτερικού και θέτει τα θεμέλια ενός νέου ενημερωτικού, εκπαιδευτικού και συμβουλευτικού πλαισίου στην Κύπρο. Παράλληλα αποτελεί πόλο έναρξης περαιτέρω ερευνητικών προσπαθειών για βελτίωση πιθανών αδυναμιών των συμβουλευτικών υπηρεσιών και της κρατικής πολιτικής.
Η έρευνα έχει καλύψει τρεις κατηγορίες ατόμων με HIV/AIDS:
- άτομα που έχουν μολυνθεί με τον υιό HIV ή έχουν αναπτύξει την ασθένεια του AIDS και λαμβάνουν συνδυασμένης θεραπεία,
- άτομα που δεν λαμβάνουν τέτοιας θεραπείας, και
- άτομα που λάμβαναν θεραπεία αλλά έχουν σταματήσει, τα οποία όμως επισκέπτονται τη Γρηγόριο Κλινική για συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Με αυτόν τον τρόπο η έρευνα κατάφερε να αξιολογήσει ποιες είναι οι διαφορετικές ανάγκες που μπορεί να προκύπτουν από αυτές τις τρεις διαφορετικές κατηγορίες ατόμων με HIV/AIDS. Έτσι, η Γρηγόριος Κλινική μπορεί να εφαρμόσει διαφορετικές συμβουλευτικές τεχνικές και πολιτικές παρέμβασης σε διαφορετικά άτομα με HIV/AIDS με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης τους αλλά και την κοινωνική τους επανένταξη.
Επιπρόσθετα, το προτεινόμενο έργο είναι καινοτομικό και ως προς τον τρόπο αξιολόγησης των αποτελεσμάτων και των τρόπων πρόληψης του HIV/AIDS. Συγκεκριμένα, η μελέτη δε στοχεύει άμεσα το ευρύτερο κοινό για μείωση της εξάπλωσης του ιού αλλά έμμεσα, μέσω της κατανόησης της συμπεριφοράς των ατόμων με HIV/AIDS εφόσον ο ιός εξαπλώνεται κατά κύριο λόγο μέσω της σεξουαλικής επαφής με άτομα που έχουν ήδη επηρεαστεί από τον υιό HIV.
Μεθοδολογία
Η μελέτη υιοθέτησε τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές μεθόδους έρευνας για την καλύτερη διερεύνηση των αναγκών των ατόμων με HIV/AIDS:
- Έγιναν συνεντεύξεις με άτομα κλειδιά από αρμόδια τμήματα που ασχολούνται με το HIV/AIDS,
- Χορηγήθηκαν κλειστά ερωτηματολόγια σε περίπου 100 άτομα με HIV/AIDS που παρακολουθούνται από τη Γρηγόριο Κλινική,
- Πραγματοποιήθηκαν 2 ομάδες συζήτησης (focus groups) με άτομα με HIV/AIDS, και
- Διενεργήθηκαν εις βάθος συνεντεύξεις με 30 άτομα με HIV/AIDS.
Τα κλειστά ερωτηματολόγια καλύπτουν όλες τις πτυχές της ψυχο-κοινωνικής ζωής των ατόμων και επικεντρώνονται στα ακόλουθα:
- Κατοίκηση
- Φαγητό / Ποτό
- Ύπνος
- Δουλειές του σπιτιού / Φροντίδα του εαυτού
- Κινητικότητα – Μετακίνηση
- Χρήματα – Κερδίζοντας αρκετά για να ζήσετε
- Χειρισμός άγχους και κατάθλιψης
- Προβλήματα με ναρκωτικά ή οινόπνευμα
- Σχέσεις με σταθερούς συντρόφους
- Φροντίδα παιδιών
- Φιλίες
- Ερωτική ζωή
- Διακρίσεις
- Αυτοπεποίθηση
- Γνώση των θεραπειών του HIV
- Ικανότητα για συχνή θεραπεία για το HIV
- Αντιμετωπίζοντας επαγγελματίες υγείας
- Εκπαίδευση και ευκαιρίες
- Άλλες ανάγκες για την καθημερινή ζωή
Τόσο οι εις βάθος συνεντεύξεις όσο και οι ομάδες εστίασης στόχο είχαν να δώσουν την ευκαιρία στα άτομα να νοηματοδοτήσουν τις εμπειρίες τους με ελάχιστη παρέμβαση από τους ερευνητές. Μέσα από αυτή τη νοηματοδότηση οι ερευνητές μπόρεσαν να κατανοήσουν τους λόγους που επηρεάζουν μια κοινωνική συμπεριφορά.
Συλλογή Δείγματος
Οι συμμετέχοντες επιλέχτηκαν με τη βοήθεια του διαθέσιμου δείγματος με την έννοια ότι όλοι συμμετέχοντες ήταν διαθέσιμοι σε ένα συγκεκριμένο φορέα – στη Γρηγόριο Κλινική του Νοσοκομείου Λάρνακας.
Όσον αφορά στη χρήση της ποσοτικής μεθόδου, τη κλειστά ερωτηματολόγια χορηγήθηκαν στους συμμετέχοντες από τον υπεύθυνο γιατρό στη Γρηγόριο Κλινική για να συμπληρωθούν από τους ίδιους χωρίς την παρουσία ερευνητών και τοποθετήθηκαν σε κάλπη η οποία βρισκόταν σε καθορισμένο χώρο στις εγκαταστάσεις της Κλινικής. Με αυτό τον τρόπο εξασφαλίστηκε πλήρως η ανωνυμία των συμμετεχόντων και μειώθηκε έτσι η πιθανότητα για άρνηση συμμετοχής.
Από τα άτομα που συμπλήρωσαν τα κλειστά ερωτηματολόγια επιλέχτηκαν μερικά για συμμετοχή σε ομάδες εστίασης και συνέντευξη με τη μέθοδο της σκόπιμης δειγματοληψίας.
Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε για να εξαλείψουμε την πιθανότητα επιλογής ατόμων που δεν θα μπορούσαν να λάβουν μέρος στην έρευνα και για να επιλέξουμε άτομα με χαρακτηριστικά που να αντιπροσωπεύουν τα χαρακτηριστικά του γενικότερου πληθυσμού (π.χ. άνδρες, γυναίκες, άτομα με ή χωρίς ακαδημαϊκή μόρφωση, άτομα διαφόρων ηλικιών κλπ)
Ανάλυση Αποτελεσμάτων
Τα αποτελέσματα της έρευνας αναλύθηκαν με τη μέθοδο της ποιοτικής ανάλυσης και κωδικοποίσης των απαντήσεων, η οποία κατέδειξε τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με HIV/AIDS και που καλύπτουν τον κοινωνικό, τον αισθηματικό και τον κοινωνικό τομέα καθώς και προβλήματα που σχετίζονται με τη θεραπεία τους. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν το βαθμό στον οποίο τα άτομα υπόκεινται σε κοινωνικό αποκλεισμό λόγω των συνεπειώ από την ασθένεια τους.
Τα αποτελέσματα της έρευνας ανακοιονώθηκαν σε ειδική εκδήλωση που έγινε για την Παγκόσμια Μέρα για το HIV/AIDS στη Δημοσιογραφική Εστία στις 3 Δεκεμβρίου 2007