Τα Κοινωνικά Προβλήματα της Τρίτης Ηλικίας στην Κύπρο
Η έρευνα για τα Κοινωνικά Προβλήματα της Τρίτης Ηλικίας στην Κύπρο άρχισε τον Ιανουάριο του 2007 και είναι διάρκειας 30 μηνών
Η έρευνα χρηματοδοτείται από το (α) Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας και (β) το RUBSI, το οποίο είναι και Ανάδοχος Φορέας
Συντελεστές
Ανάδοχος Φορέας: RUBSI (Research Unit for Social and Behaviour Unit)
Χρηματοδότηση: Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ Κωνσταντίνος Φελλάς, Κοινωνιολόγος, Ειδικός σε θέματα Δημόσιας Υγείας, Διευθυντής RUBSI
Συντονιστής: Χριστίνα Λοΐζου, Κοινωνιολόγος - Ερευνήτρια, Μέλος του Δ.Σ. του RUBSI, εκπρόσωπος της Κύπρου στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Thematic Network for Adapted Physical Activity for the Elderly
Τελικοί Χρήστες
Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας
Ένωση Δήμων Κύπρου
Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού
Συνεργάτες
RUBSI: Κώστας Κωνσταντίνου, Κοινωνιολόγος - Ερευνητής, Υποψήφιος για Διδακτορικό στην Κοινωνική Ανθρωπολογία της Υγείας, Γραμματέας Δ.Σ. RUBSI
Παγκύπρια Ομοσπονδία Συμβουλίων Ευημερίας Ηλικιωμένων (ΠΟΣΕΗ): Δρ Ανδρούλα Καζαμία – Πασχαλίδου, Ανώτερη Λέκτορας Παιδαγωγικών, Μέλος Δ.Σ. ΠΟΣΕΗ, εκπρόσωπος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα AGE
City University U.K.: Dr Richard Donovan Wiggins, Καθηγητής Κοινωνικής Στατιστικής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου City, με μεγάλη πείρα στις έρευνες για την Τρίτη Ηλικία
Κύριοι στόχοι της έρευνας:
- Η διερεύνηση του βαθμού εξάρτησης των ηλικιωμένων είτε από τις οικογένειες τους, είτε από κρατικές υπηρεσίες, τόσο όσον αφορά την φροντίδα τους, όσο και την κοινωνικο-οικονομική τους κατάσταση
- Η διερεύνηση του βαθμού στον οποίο η απόσυρση – εάν υπάρχει – από την ενεργό δράση, έχει οδηγήσει τα άτομα αυτά σε κοινωνικό αποκλεισμό
- Η διερεύνηση της επίδρασης των διαφόρων αλλαγών τις οποίες υφίστανται λόγω γήρανσης, στην ποιότητα ζωής
- Με βάση τα δεδομένα που θα προκύψουν, η υποβολή εκ μέρους της ερευνητικής ομάδας, εισηγήσεων προς την εκπόνηση ή/και εφαρμογή πολιτικής που να στοχεύει στην κοινωνική επανένταξη των ατόμων τρίτης ηλικίας
Καινοτομία και Πρωτοτυπία Έργου
Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει στην Κύπρο έρευνα που να αφορά τα κοινωνικά προβλήματα των ηλικιωμένων ατόμων. Οι πληροφορίες που αφορούν τα ηλικιωμένα άτομα πηγάζουν κυρίως από την καταγραφή πληθυσμού που έγινε το 2001. Παρόλο που υπάρχουν στατιστικά στοιχεία που να αφορούν ως ένα βαθμό τις πληθυσμιακές στάσεις και το επίπεδο φτώχειας των ατόμων ηλικίας άνω των 65, εντούτοις δεν υπάρχουν στοιχεία που να αφορούν τα κοινωνικά προβλήματα των ηλικιωμένων στην Κύπρο, τα οποία να καταδεικνύουν τον βαθμό κοινωνικού αποκλεισμού, όχι μόνο μέσα από την οικονομική τους κατάσταση, αλλά και μέσα από άλλες παραμέτρους.
Πέραν από αυτές τις στατιστικές, υπάρχουν θέματα στην κοινωνιολογία που χρήζουν εξέτασης και ανάλυσης όπως σε ποιο βαθμό η συνταξιοδότηση επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων ή αποτελεί πρόβλημα για το άτομο σε μια κοινωνία και κουλτούρα όπου η απασχόληση και η εργασία αποτελούν αξίες σε αντίθεση με την «αδράνεια» και τον ελεύθερο χρόνο; Ποια είναι η επίδραση της συνταξιοδότησης στα άτομα τρίτης ηλικίας; Σε ποιο βαθμό τους προκαλεί άγχος και στρες; Σε ποιο βαθμό επηρεάζει τις σχέσεις τους με την οικογένεια τους; Ή μήπως αντίθετα η συνταξιοδότηση δίνει την ευκαιρία στα άτομα να κάνουν όλα όσα εκείνα θα ήθελαν να κάμουν αλλά δεν μπορούσαν στο παρελθόν λόγω έλλειψης ελεύθερου χρόνου;
Όλες αυτές οι παράμετροι θα μελετηθούν και θα καθοριστούν για πρώτη φορά, με σκοπό να διαφανεί η αυτο-εικόνα που έχουν οι ηλικιωμένοι στην Κύπρο, σε ποιο βαθμό αισθάνονται ότι έχει αλλάξει η ζωή τους και σε ποιο βαθμό νιώθουν είτε κοινωνική απομόνωση, είτε νιώθουν ότι στιγματίζονται από τη νοοτροπία της κουλτούρας της Κυπριακής κοινωνίας. Παράλληλα, στην περίπτωση που δεν συμβαίνουν τίποτε από όσα περιγράφονται, αν καταδειχθεί ότι υπάρχουν άτομα που έχουν καλύτερη κοινωνική ζωή ή ποιότητα ζωής γενικά, θα γίνει προσπάθεια να διαφανεί ποια είναι τα άτομα αυτά και σε τι διαφέρουν από τα άλλα. Όλες αυτές οι παράμετροι καθιστούν αυτή την έρευνα πρωτογενή για τα κυπριακά δεδομένα.
Μεθοδολογία
Η έρευνα είναι κατά βάση ποιοτική και ενδιαφέρεται όχι για τη συλλογή ποσοτικών στοιχείων, παρόλο που αυτό θα μπορούσε να γίνει σε μεταγενέστερο ερευνητικό σχέδιο με βάση τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, αλλά στη συλλογή ποιοτικών στοιχείων, που θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση των προβλημάτων της Τρίτης ηλικίας. Η μεθοδολογία εστιάζεται κατά κύριο λόγο στην διενέργεια 100 ανοικτών συνεντεύξεων με ηλικιωμένα άτομα που ανήκουν στις ακόλουθες κατηγορίες:
- Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και αυτοεξυπηρετούνται,
- Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους ή με τα παιδιά τους και φροντίζονται από τα παιδιά τους ή άλλους συγγενείς,
- Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και φροντίζονται από αλλοδαπή ή άλλη οικιακή βοηθό / φροντίστρια,
- Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και τυγχάνουν φροντίδας από τις κατ΄ οίκον υπηρεσίες φροντίδα ηλικιωμένων,
- Άτομα που διαμένουν στο σπίτι τους και επισκέπτονται τα ημερήσια κέντρα φροντίδας
- Άτομα που διαμένουν σε κρατικές στέγες ηλικιωμένων και
- Άτομα που διαμένουν σε ιδιωτικές στέγες ηλικιωμένων.
Για την επιλογή του δείγματος θα χρησιμοποιηθούν διάφορες μέθοδοι, όπως η μέθοδος της χιονοστιβάδας (snowball) όπου ένα άτομο συστήνει άλλο άτομο, αλλά κυρίως θα χρησιμοποιηθεί η μέθοδος του διαθέσιμου δείγματος (availability sample), το οποίο θα εξευρεθεί από στέγες και λέσχες ηλικιωμένων.
Μέσα από τις ανοικτές συνεντεύξεις θα γίνει προσπάθεια για να εξεταστούν τα ακόλουθα:
- Βιοστατιστικά στοιχεία,
- Είδος διαμονής σύμφωνα με τις κατηγορίες που καθορίζονται στην επιλογή δείγματος,
- Βαθμός αυτοεξυπηρέτησης / εξάρτησης,
- Βαθμός βιολογικής γήρανσης (ασθένειες, επιπλοκές υγείας κλπ.),
- Βαθμός διατήρησης δραστηριότητας (επαγγελματικής, φυσικής, κοινωνικής, οικονομικής, πνευματικής κλπ.),
- Επίδραση της διαφοροποίησης λόγω ηλικίας στις σχέσεις τους με το άλλες ομάδες ανθρώπων ή γενικότερα με κοινωνικό σύνολο (θα χρησιμεύσουν αργότερα για την ανάλυση μοντέλων κοινωνικών διχτύων)
- Προβλήματα που προκύπτουν λόγω γήρατος (εξάρτηση, δυσκινησία, κατάθλιψη, αισθήματα μοναξιάς, απομόνωση, διαφοροποίηση σεξουαλικής δραστηριότητας, διατροφή άσκηση κλπ.),
- Βαθμός ικανοποίησης ή έλλειψη ικανοποίησης από τις υπηρεσίες και την φροντίδα που τους παρέχονται,
- Βαθμός ικανοποίησης από τη ζωή τους (από τις δραστηριότητες τους, από τα παιδιά και τα εγγόνια τους, από την οικονομική τους κατάσταση, από το κοινωνικό τους περιβάλλον),
- Πώς θεωρούν ότι αντιμετωπίζονται από το κοινωνικό περιβάλλον,
- Πώς περνούν τον ελεύθερο τους χρόνο,
- Πώς κρίνουν τη ζωή τους σε σχέση με το παρελθόν